KÖPRÜ VE YOLLAR; KAPANMAYAN KARA DELİK

yonetici
2 Ocak 2020 Perşembe günü, tünel ve köprülerin önümüzdeki yıl için geçiş ücretleri açıklanacak. Ücret artışları dolara bağlı olarak otomatiğe bağlandığı için 31 Aralıktaki dolar değeri tahmin edilirse, geçiş ücretleri önceden belirlenebilir. Her şey, ihale aşamasında ve şirket yararına sözleşmelere konmuş… Avrasya Tüneli geçiş ücreti, (tek geçiş) binek arabalarda 4 dolar + KDV+ABD Tüketici Fiyat Endeksini (CPI); minibüslerde 6 dolar +KDV +ABD Tüketici Fiyat Endeksi (CPI)dir. Tünel, kent içi geçiş olduğu için, ücreti gidiş-dönüş olarak hesaplamak gerekiyor. Yani, halka dönük gerçek kullanım ücreti, binek arabalarda 8 + KDV (%8) + yüzde 2 ABD Tüketici Fiyat Endeksini (CPI)=8,81 dolara, çıkıyor. Bu rakam, minibüslerde 13,22 dolar oluyor. Son günlerde yükselmeye başlayan ve değeri bugün 5,91 (18 Aralık) lira olan dolar, ay sonunda örneğin 6,82 olursa, binek arabalar Avrasya Tünelin’de tek geçiş için 30, gidiş geliş için 60 lira ödeyecek. Bu miktar minibüslerde 45 ve 90 lira olacak.

Avrasya Tüneli ve Köprüler

Halkın önemli bir bölümü; tünellere köprülere ya da otoyollara bakıp gördüklerinden etkileniyor ve bu ‘büyük eserleri’ ülkeye kazandıranları takdirle anıyor. Bu yatırımları hayranlık duyguları içinde izliyor.

Bilgiden yoksun insanlar için bu sonuç olağandır. Görüntü etkileyici, yaymaca yoğundur. Arabasının olmaması, köprüyü ya da tüneli kullanmaması duygularında bir değişiklik yapmıyor. Ülkeyi zora sokacak bir mali yükünün altına girildiğini, sonuçların kendi yaşamını olumsuz etkileyeceğini aklına getirmiyor.

Ekonomiden Siyasete

Bilgisizlik, öngörüsüzlüğü ekonomik alandan çıkarıyor ve siyasi alana taşıyor. Olaylar arasında bağ kurulamıyor. Zengin işi bu pahalı yatırımları yaptıranları, büyük işler yapan büyük insanlar olarak görüyor.

Yap-işlet-devret yöntemiyle yaptırılan yatırımlar borçlanma olarak görülmüyor. Ekonomik sorunların ağırlaştığı bir dönemde gerekli olup olmadığı da sorgulanmıyor. Halka; devlet hazinesinden para çıkmadığı, yatırımları şirketlerin gerçekleştirdiği, bedelin hizmeti alan kullanıcılar tarafından ve uzun yıllara yayılarak ödeneceği söyleniyor.

Doğru gibi görünen bu savlar, işin gerçeğini öğrenip değerlendirmeyen insanları doğal olarak etkiliyor. Oysa, konu; Türkiye’nin içinde bulunduğu koşullar, üslenilen yükümlülükler, ödemenin biçim ve miktarıyla birlikte ele alındığında, söylenenlerin gerçeği yansıtmadığı, kimi gerçeklerin de söylenmediği ortaya çıkıyor.

Koşullar, Gerçekler

Avrasya Tüneli, 5.4 kilometresi deniz tabanı altında, 9.2 kilometresi yol genişletme ve iyileştirme çalışmalarından oluşuyor. Çapı 13,7 metre. İki katlı; 2 gidişi ve 2 gelişi var. Yalnızca binek arabalar ve küçük minibüsler geçebiliyor. Maliyeti 1 milyar 245 milyon dolar.

 Şirketin özkaynak yatırımı 285 milyon, kredi tutarı 960 milyon dolar. Kredide Hazine garantisi var, şirket borcunu ödemezse devlet ödeyecek. Yapımcı şirketin imtiyazlı kullanım süresi 26 yıl (25 yıl, 11 ay, 9 gün).

Köprü, tünel ve otoyollarda, araç geçiş ücretlerinde artış ABD tüketici endeksine (CPI) bağlandığı için, geçiş ücretleri hem dolar olarak hem de Türk lirasının değer yitimi nedeniyle artıyor. CPI endeksi, 2018 için yüzde 2’dir.

Geçişler Azalacak, Ödemeler Artacak

Gelir düzeyi düşen insanlar, köprü ve yolları daha az kullanacak, geçişler daha da azalacak. Şimdiden artmaya başlayan tepkiyi azaltmak için, geçiş ücretlerindeki KDV yüzde 18’den yüzde 8’e düşürüldü. Yani, hazine gelirinden köprülere dolaylı olarak yeni bir kaynak daha aktarılmış oldu.

2018 Bütçesi’ne; Avrasya Tüneli, Osmangazi Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nden geçmeyen araçlar; şehir hastanelerinde yatmayan hastalar için, 2018 bütçesine 6,2 milyar lira ödenek konmuştu. Ödeneğin yüzde 60’ı, 2 köprü ve 1 tünelde geçmeyen araçlar için ödeniyor. Geride daha Şehir hastanelerine ve başka yap-işlet-devret yatırımlarına yapılacak ödenmeler var. Bütçe’de ayrılan para yetmiyor.

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’nın Araç Geçiş Raporu’nda açıklanan veriler, köprü geçişlerindeki zararı ortaya koyuyor. Rapor; Yavuz Sultan Selim ve Osmangazi Köprüleri ile Avrasya Tüneli’ndeki araba geçişlerinin, şirketlere verilen geçiş garantilerinin büyük farklarla altında kaldığını gösteriyor.

Osmangazi Köprüsü

Osmangazi Köprüsü’nde günlük 40 bin araç geçiş garantisi verilmiş. Köprü geçiş ücreti, 3. Sınıf araçlar için 35 dolar. Buna KDV ve Amerikan Tüketici Endeksi eklenince bedel 38,5, dolara çıkıyor. Aynı hesapla, 3. Sınıf araçlar için geçiş ücreti, 2 Ocak 2020’de 263 lira olacak.

Osmangazi Köprüsü’nden 2017’de günde ortalama 14 bin araç geçmiş. Geçmeyen günlük 26 bin, yıllık 9,5 milyon aracın bedeli 368 milyon dolar yapıyor. Bu parayı da Hazine yani halk ödedi.1

Ulaştırma Bakanı günlük geçiş sayısının 2019’da 21 bin olduğunu açıklamış. Rakam doğruysa ve geçişlerin ortalamasını 3. Sınıf araçlar olduğunu kabul edersek, geçmeyen araç sayısı günlük 19 bin, yıllık 7 milyon oluyor. Bunlar için de, devlet 270 milyon fazla ödeme yapılacak. Osmangazi Köprüsü’nün yatırım bedeli 1 milyar 140 milyon dolardır. Yani devletin geçmeyen araçlar için şirketlere 4 yılda ödediği parayla, yeni bir Osmangazi köprüsü yapılabilecekti.

Yavuz Sultan Selim Köprüsü

Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde geçiş ücreti otomobillerde 3 dolar. KDV ve ABD Tüketici Endeks artışı eklenince geçiş ücreti otomobillerde 3,3, kamyonlarda ortalama 16,2 dolar oluyor.

Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün2 Ocak’ta açıklanacak 2020 geçiş ücreti otomobillerde tek geçiş için 22,5, gidiş geliş için 45 lira olacak. Bu rakam, kamyonlarda tek geçiş için 110,5, gidiş geliş için 221 lira oluyor.

Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde, günlük 135 bin araç geçiş garantisi verilmişken, ortalama 38 bin araç geçiş yapmış. Geçmeyen günlük 97 bin, yıllık 35,4 milyon aracın bedelini yine Hazine yani yine halk ödüyor.2 Ödeme miktarı, 2017 için 147 milyon 825 bin dolar.3

2018 yılında toplam 14 milyon 923 bin araç geçişi oldu. Geçiş garantisi 49,2 milyon. Hazine, işletmeci firmaya 34,1 milyon aracın bedeli olarak, 448 milyon lira ödemek zorunda kaldı.4

DİPNOTLAR

1       https://tr.sputniknews.com/ekonomi/201706301029093250-chp-milletvekili-akar-osmangazi-koprusu-zarar-maliyet/
2       CHP’li Akar Tünel ve Köprülerden Geçen Araç Sayısını Açıkladı” www.sozcu.com
3       https://odatv.com/3.-kopruden-buyuk-zarar-2104171200.html
4       https://www.gazeteduvar.com.tr/ekonomi/2019/04/05/arac-gecis-garantisi-yine-tutturulamadi/

yonetici
yonetici

Yorum Yapabilirsiniz

two + 16 =